مشاوره پایان نامه و مقاله حسابداری، ارائه مقالات روز حسابداری از نشریات معتبر، ارائه ترجمه تخصصی حسابداری و مالی، ارائه اطلاعات صورتهای مالی شرکتهای بورسی، تحلیل آماری تخصصی پژوهش های حسابداری و مالی، ارائه پیش پروپزال تلفن: 09146622440 (برای مدت زمان محدود، مقالات انگلیسی به صورت رایگان قابل دانلود می باشد)

تاریخچه استفاده از نرم افزارهای حسابداری کامپیوتری در ایران

تاریخچه استفاده از نرم افزارهای حسابداری کامپیوتری در ایران

تاریخچه استفاده از نرم افزارهای حسابداری کامپیوتری در ایران


چکیده:

تاریخچه استفاده از نرم افزارهای حسابداری کامپیوتری در ایران

تاریخچه سیستمهای حسابداری در ایران را می توان در ادوار زیر مورد مطالعه قرار داد:

1) ایران قبل از اسلام

2) ایران بعد از اسلام تا دوران قاجاریه

3) از دوران قاجاریه تا انقلاب مشروطیت

4) از انقلاب مشروطیت تا اوایل دهه چهل

5) از اوایل دهه چهل تا کنون

1) سیستمهای حسابداری در ایران قبل از اسلام

از چگونگی سیستم های مالی و نحوه نگهداری حساب ها در ایران قبل از اسلام آثار مکتوب قابل توجهی در دست نیست. آنچه که مسلم است در امپراتوری های هخامنشی و ساسانی حجم بزرگی از فعالیت های دیوانی و حکومتی به گرفتن باج و خراج از حکام ایالات و ولایات و پرداخت موجبات سپاهیان و دیگر عوامل حکومتی اختصاص داشته که جهت نگهداری اطلاعات آن قطعاً سیستم های دقیق و مناسبی وجود داشته است، ولی متاسفانه به جز نوشته های تاریخی معدودی از محققین مانند ویل دورانت در کتاب هایی نظیر تاریخ تمدن، آثار مستند دیگری در این مورد در دست نیست.

طبق این مستندات، در این دوران افرادی که به چشم و گوش شاه موسوم بودند ضمن کارهایی که انجام می دادند مسئله نظارت بر جمع آوری خراج را نیز بر عهده داشتند. این نظام بدون اینکه تغییرات عمده ای در آن ایجاد شود تا قبل از اسلام به همین شکل ادامه داشته است.

2) سیستم های حسابداری در ایران پس از ظهور اسلام تا دوران قاجاریه

در پی پذیرفتن اسلام روابط و مناسبات اقتصادی همانند دیگر شئون اجتماعی تحت تاثیر تعالیم مقدس اسلام دگرگونی بنیانی یافت ولی این دگرگونی عمدتاً در روابط فردی و ارتباطات تجاری شخصی خودنمایی کرد و در دیوانسالاری حکومت های ایرانی که به جز یکی دو سلسله (صفویان و افشاریان) می توان آنها را حکومت های کوچک محلی نامید نمود مشخصی از قوانین اسلامی دیده نمی شود. شاید دلیل این موضوع عدم اعتقاد حکومت‌های نخستین اسلامی مانند امویان و عباسیان به اجتهاد در بنیانگذاری روش های مالی و اداری بر اساس تعالیم قرآن کریم و دستورات پیامبران عظیم الشان آن بوده است. به هر تقدیر اطلاعاتی که از دوران اولیه حکومت‌های اسلامی مضبوط است نشان می دهد برادران برمکی (یحیی و جعفر برمکی) سیستم مالی دقیقی در دربار هارون الرشید ایجاد کرده بودند که در قالب یک دیوان محاسبات عملیات مربوط به ثبت و ضبط عایدات مخارج حکومت وی را انجام می داده است.

3) سیستم های حسابداری از دوران قاجاریه تا انقلاب مشروطیت

در دوران قاجاریه یک تحول ابتدایی در مورد سیستم های مالی در ایران ایجاد شد که نقطه اوج آن دعوت مستشاران آمریکایی نظیر ژنرال شوراتسکف در امور ژاندارمری و مشخصاً مورگان شوستر در امور مالی بوده و این شخص یک سلسله فعالیت ها در زمینه ایجاد نظام های مالی و مالیاتی را آغاز می کند که به دنبال قتل گریبایدوف و اولتیماتوم دولت روس، دولت ایران به اجبار وی را از ایران اخراج کرده و به کار او پایان می دهد.

بعدها فردی آمریکایی به نام دکتر آرتور میلسپو به ایران دعوت می شود و او سیستم هایی در وزارت دارایی و گمرکات ایجاد می کند که بعضی از این سیستم ها هنوز در برخی موسسات دولتی رایج است. اعطای امتیاز استخراج نفت به ویلیام ناکس دارسی و به دنبال آن تاسیس شرکت نفت ایران و انگلیس و همچنین اعطای امتیاز تاسیس بانک های استقراضی و شاهنشاهی به بیگانگان در اواخر دوران قاجاریه، زمینه را برای ورود روش های مالی و اداری پیشرفته به کشور فراهم ساخته ولی این روش ها تا مدت ها در حصار همین موسسات و بنگاه های اقتصادی باقیمانده و راهی در سایر موسسات و دوایر دولتی یا خصوصی پیدا نمی کند.

4) سیستم های حسابداری از انقلاب مشروطیت تا اوایل دهه چهل

با انقلاب مشروطه در بحبوحه وخامت شدید اوضاع اقتصادی، کسری بودجه و استقراض های خارجی فزاینده و تشدید حیف و میل های دیوانیان و درباریان، افزایش خودکامگی و دخل و تصرف های حکام ایالات و ولایات به پیروزی می رسد. نخستین قوانین مالی و اقتصادی یادگار دوره دوم مجلس شورای ملی است. در این دوره است که نخستین بودجه نوین کشوری، نخستین قانون مالیاتی (قانون مالیات بلدی بر وسائط نقلیه مصوب ۱۳۲۸ قمری)، نخستین قانون تجاری (قانون قبول و نکول بروات تجاری مصوب ۱۳۲۸ قمری) و بالاخره نخستین قانون حسابداری و حسابداری دولتی (قانون محاسبات عمومی مصوب ۱۳۲۹ قمری) به تصویب می‌رسد.

فکر اعزام محصل به خارج جهت فراگرفتن رشته حسابداری، اولین بار در دهه اول قرن توسط بانک ملی ایران مورد توجه قرار گرفت. ابتدا عده ای برای کارآموزی و مطالعه در رشته های مختلف بانکی، منجمله حسابداری به بانک های خارج فرستاده شدند و سپس در سال ۱۳۱۵ یک گروه ۱۲ نفری را که از طریق کنکور انتخاب شده بودند برای تحصیل علمی و عملی در رشته تخصصی حسابداری به انگلستان اعزام کردند. به همت تعدادی از فارغ التحصیلان یاد شده سرانجام شرکت ملی نفت در سال ۱۳۳۶ موافقت خود را با تاسیس یک آموزشگاه عالی حسابداری اعلام کرد. این آموزشگاه که از سال ۱۳۵۳ شمسی نام دانشگاه حسابداری و علوم مالی به خود گرفت دارای دوره هایی تا سطح فوق لیسانس بود.

5) سیستم های حسابداری از اوایل دهه چهل تاکنون 

تغییرات ساختار اقتصادی در سال های ۱۳۴۲ و بعد از آن و گسترش نظام اقتصادی نوینی که نام سرمایه داری وابسته گرفت سبب شد که حسابداری به عنوان فنی که نیازهای اطلاعاتی موسسات و شرکت های جدید التاسیس را برآورده می ساخت، مطرح شود.

این نیاز روزافزون بازار کار به وجود حسابداران تحصیل کرده موجب آن شد که موسسات آموزش حسابداری رونق یابد. یکی از پیامدهای تحولات اقتصادی، اجتماعی یاد شده ظهور گروه های صنعتی بزرگ مانند گروه کفش ملی، گروه صنعتی بهشهر و چند شرکت خودرویی از قبیل شرکت جیپ (پارس خودرو)، شرکت ایران ناسیونال (ایران خودرو)، شرکت سایپا، زامیاد و... بود و همچنین با سرازیر شدن سرمایه های خارجی به ایران چندین شرکت و موسسه چندملیتی دارویی و صنعتی در ایران تشکیل شد که وجود این گروه های صنعتی و مجتمع های تولیدی بزرگ که به مناسبت حجم فعالیت های خود امکان اداره کردن آنها با سیستم های سنتی وجود نداشت، موجب شد که سیستم های مدیریت نوین با اقتباس از سیستم های مدیریت خارجی در آنها رایج شود.

استفاده از مشاوران خارجی در امر سیستم دهی در همه ابعاد فنی و مدیریت و از جمله سیستم های مالی و صنعتی موجب بروز تحولات جدی در سیستم های حسابداری این موسسات و به تبع آن گسترش روش های نوین و معرفی سیستم های جدید در سایر موسسات شد. تشکیل شعبات شرکت های بین المللی موجب شد که موسسات حسابرسی صاحب نام خارجی، مبادرت به تاسیس شعبه در ایران نمایند که از آن جمله موسسات کوپرز اند لیبراند، وینی مری، پیت مارویک و پرایس واترهاوس را می توان نام برد. اغلب این موسسات علاوه بر کار حسابرسی به امر طراحی سیستم های حسابداری مالی و صنعتی نیز مشغول شدند و به این ترتیب نقش مهمی در گسترش سیستم های نوین حسابداری در ایران بر عهده گرفتند.

شاید اولین سازمان و موسسه ایرانی که با هدف اشاعه مفاهیم نوین مدیریت و بهبود روش های اداری و سیستم های اطلاعاتی تشکیل شد سازمان مدیریت صنعتی بود که در سال ۱۳۴۱ با تصویب هیات وزیران به عنوان یک سازمان وابسته به وزارت صنایع، کار خود را آغاز کرد. این سازمان بعدها در سال ۱۳۴۷ به صورت یک شرکت سهامی خاص تحت پوشش سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران درآمد و تا به امروز فعالیت خود را در امر سیستم دهی و آموزش و تحقیق در همه زمینه های مدیریت منجمله طراحی و استقرار سیستم های حسابداری و مالی ادامه داده است. از اواخر دهه چهل، استفاده از کامپیوتر نیز در موسسات و شرکت های بزرگ نظیر شرکت ملی نفت ایران آغاز شد.

ابتدا در سیستم های عملیاتی مانند سیستم کنترل موجودی و انبارها و به تدریج در سایر سیستم ها مانند حقوق و دستمزد و حسابداری مالی و صنعتی کاربرد کامپیوتر رایج شد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی اغلب موسسات یادشده منحل شدند و کارشناسان و کارکنان آنها جذب سایر سازمان ها و موسسات ایرانی شدند و بعضی مبادرت به تاسیس موسسات حسابرسی و خدمات مالی نمودند.

ملی شدن صنایع و مصادره شدن موسسات و شرکت های متعلق به وابستگان رژیم گذشته و لزوم کنترل های متمرکز از سوی سازمان هایی نظیر سازمان صنایع ملی بنیاد مستضعفان، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و سایر نهادها و ارگان هایی که متولی صنایع دولتی و تحت پوشش بودند، موجب شد که موسسات حسابرسی وابسته به این سازمان ها تشکیل شود.

از جمله این موسسات موسسه حسابرسی سازمان صنایع ملی و سازمان برنامه بود. این موسسه پس از تشکیل، ضرورت ایجاد واحد خدمات مدیریت برای پاسخگویی به نیازهای مدیریت شرکت های تحت پوشش را احساس کرد و از این رو با دعوت از متخصصین صاحب تجربه اقدام به ایجاد چنین واحدی کرد. این موسسه که بعدها با تشکیل سازمان حسابرسی جمهوری اسلامی ایران (مصوب پنجم دی ماه ۱۳۶۶) به آن سازمان منضم شد، در طول مدت فعالیت خود توانست نظام های حسابداری مالی و حسابداری صنعتی بسیاری را طراحی و اجرا نماید.

طراحی اولین نرم افزارهای حسابداری به دهه 60 برمی گردد. از اولین سیستمهای عامل که کامپیوترها و نرم افزاهای رایانه ای را راه می انداخت سیستم عامل Dos بود و اولین زبانهای برنامه نویسی تحت سیستم عامل Dos که مورد آموزش و استفاده قرار می گرفت زبانهای Fortran، Pll، Cobol و بعد Pascal و بعد quatropro و foxpro برای برنامه نویسی استفاده می شد.

به علت آنکه زبانهای برنامه نویسی و یادگیری آنها بسیار دشوار بود متخصصین برنامه نویسی نیز در کشور بسیار اندک و شاید به تعداد انگشتان دست هم نبود. از آنجا که کامپیوتر یک وسیله حسابگر سریع و دقیق بود افرادی که برنامه نویسی می دانستند سعی کردند نرم افزارهایی بنویسند که در امور حسابداری و مالی از آن کمک گرفته و برنامه هایی بنویسند که علمیات حسابداری و محاسبات را بیشتر کامپیوتر انجام دهد.

افراد زیادی نرم افزارهای حسابداری مختلفی ابتدا برای ادارات و سازمانهای مختلف نوشتند و بعد سعی کردند این نرم افزارها را وارد بازار کرده و مشاغل دیگر هم از این نرم افزارها استفاده نمایند. به طور دقیق نمی توان گفت که واقعا اولین نرم افزار حسابداری در ایران را چه کسی نوشته و نام چه بوده است چون در آن زمان مثل امروز نرم‌افزارها نام خاصی نداشتند و برنامه نویسان آنها هم یا متخصصین بسیار نخبه ای بودند که نمی شد به راحتی آنها را در کوچه و خیابان دید و شناخت و یا دسترسی به آنها بسیار مشکل بود. پس اکثر نرم‌افزارهای حسابداری که در آن زمان طراحی می شد تحت Dos بود که از جمله نرم‌افزارها می توان نرم‌افزار حسابداری رافع، نماد ایران و سیاق را اشاره کرد.

با ورود و گسترش سیتم عامل Windows به بازار کامپیوتر به تدریج تمام شرکتهایی که در حوزه طراحی و ارائه نرم‌افزارهای حسابداری فعالیت می کردند را بر آن داشت تا نرم‌افزارهای خود را تحت سیستم عامل Windows طراحی و ارائه کنند. به همین ترتیب و همانطور که گفته شد شرکتها و یا افرادی که دارای نرم‌افزار حسابداری بودند نرم‌افزارهای خود را یا با Windows سازگار نمودند یا مجددا آنها را در محیط سیستم عامل Windows بازنویسی کردند و تعدادی شرکت و یا نرم‌افزار جدید هم در این برهه برای نخستین بار شروع به برنامه نویسی نرم افزار حسابداری نمودند.

 

خلاصه ای از تاریخچه نرم افزار حسابداری در ایران

نخستین کامپیوترهای تجاری در اواخر دهه 1340 به ایران راه یافت . ظهور کامپیوتر در ایران بیش از آنکه به علت نیاز به امکانات پردازشی آنها باشد، به پیروی از شرایط زمانی و به لحاظ همگامی با آخرین دستاوردها ی کشورهای غربی و بخصوص آمریکا بوده است. مهمترین سیستمهایی که در این زمان در ایران راه اندازی شدند کامپیوترهای بزرگ بود ساخت شر کت آی .بی .ام بودند. قبل از دهه 60 اکثر شرکتهای مهم کامپیوتری آمریکا درایران دارای نمایندگی رسمی بودند که از میان آنها میتوان به شرکتهای (هانی ول) که بیشترین اداره سیستمهای کامپیوتری صنایع دفاع وارتش را بعهده داشت، شرکت (آی . بی . ام )که بزرگترین سهم کامپیوترهای ایران را بخصوص در دانشگاهها و شرکت ملی نفت ایران و دیگر ادرات و موسسات دولتی را به عهده داشت و شرکت ( ان .بی. آر ) اشاره نمود .

در اواخر دهه1340 و در طول چند سال و با دشواریهای فراوان، چند واحد دولتی نظیر شرکت ملی نفت و بانک ملی و چند سازمان دولتی نظیر سازمان برنامه وبودجه و وزارت امور اقتصادی و دارایی، کامپیوتر را در زمینه های مختلف و از جمله عمده ترین آن درامور مالی و حسابداری به خدمت گرفتند . مدتی بعد بیش از هزار دستگاه کامپیوتر به ایران وارد و در وزارتخانه ها، نیروی نظامی ، بانکها ، شرکتهای آب و برق هواپیمایی، شرکتها ی تولیدی بزرگ خصوصی و عمومی و تعدادی از مراکز آموزشی بکار گرفته شد. اگر چه از کامپیوترها برای مقاصد مختلف استفاده شد اما عمده ترین مورد استفاده آنها در مجموع پردازش اطلاعات و حسابداری بود.

در دهه 1360 که با تحول در صنعت کامپیوتر در جهان همراه بود ، موانع و محدودیتهایی از جانب کشورهای صنعتی در مورد صدور کامپیوتر به ایران برقرار شد و نمایندگیهای متعلق به شرکتهای کامپیوتری خارجی یا مختل گردیدند و یا هسته اصلی شرکتهای ایرانی را تشکیل دادند. شرکت آی .بی. ام  هسته تشکیل شرکت داده پردازی ایران و نمایندگی شرکت ان . سی. آر هسته تشکیل شرکت ایران ارقام شد.

با بروز جنگ محدودیتهایی برقرارشده به شدت تشدید و به تحریم اقتصادی منجر و در نتیجه در طول جنگ تنها تعدادی کامپیوتر بزرگ و چندصدکامپیوتر شخصی با دشواریهای فراوان به ایران  وارد شد. با پایان جنگ تحمیلی و کاهش نسبی موانع صدور و ورود برخی از انواع کامپیوتر به ایران صدها کامپیوتر بزرگ و هزاران کامپیوتر شخصی به کشور وارد و مونتاژ کامپیوتر در داخل ایران شروع شد.  انواع نرم افزار فارسی ساخته شد و تعداد زیادی از موسسات اعم از دولتی و خصوصی ، تولیدی  وخدماتی به سیستمهای کامپیوتری روی آوردند.

در مجموع در طول چند دهه ای که از پیدایش کامپوتر میگذرد ، روند ورود آن به کشور صعودی و موارد استفاده از کامپیوتر و نرم افزارهای گوناگون در سیستمهای مختلف بخصوص سیستم مالی رو به گسترش بوده است .

موسسات و شرکتهای زیادی در زمینه ایجاد برنامه های کاربردی حسابداری ایجاد گردیده اند . همچنین ضرورت استفاده از سیستمهای کامپیوتری نیز بر مدیران شرکتهای  کوچک و بزرگ اشکار گردیده است و استفاده از سیستمهای کامپیوتری در سالهای اخیر روند رو به رشد بالایی داشته است. اما وجود مشکلات کاربری کامپیوتر از قبیل وجود مشکلات ذاتی ناشی از برخورد با تکنولوژی جدید وارداتی، تحولات سریع در کاربردهای متنوع و متعدد سخت افزار و نرم افزار منجر به عدم استفاده صحیح از ظرفیت کامپیوترها شده و میشود .


حمایت از ما